Chùa Hương

Chùa Hương là một ngôi chùa nằm ở xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, Hà nội, nằm ven bờ phải sông Đáy. Chùa Hương nằm trong động Hương Tích và là trung tâm của cụm đền chùa tại vùng này. Chùa Hương còn gọi là chùa Trong.

Hội chùa Hương

Đối tượng suy tôn: Đức Phật Thích Ca, Phật Bà Quan Thế Âm, Mẫu (Tứ Phủ) Địa điểm: Xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, tỉnh Hà Tây Thời gian: từ 6 tháng giêng đến 15 tháng ba. Chính hội từ 15 đến 20 tháng hai. Đặc điểm: một quần thể kiến trúc nhân tạo và thiên tạo dài 3 km, một danh lam nổi tiếng của đất nước.

Đối với người Việt Nam, dù thuộc giới nào, dù ở đâu, từ lâu đã như thói quen mỗi mùa Xuân tới, lại hướng về chùa Hương như hướng về miền đất kỳ diệu, ấp ủ biết bao nhiêu điều tốt lành, bình dị, nơi sẽ ban phát cho mỗi người có dịp viếng thăm. Chùa Hương hay động Hương Tích là danh lam nổi tiếng của nước ta thuộc xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, tỉnh Hà Tây. Tới đây, khách cảm nhận được ngay khung cảnh từng được khắc họa trong ca dao:

Một vùng non nước bao la Rằng đây Lạc quốc hay là Đào nguyên ? Hương Sơn là chốn non tiên Bồng Lai mà thấy ở miền nhân gian

Không giống bất cứ chùa nào, chùa Hương là một tập hợp nhiều động, nhiều chùa trong một tổng thể cấu trúc kết hợp vừa thiên nhiên vừa nhân tạo, chiếm khoảng không gian rộng lớn bao gồm: Núi, đồi, hang, động, suối, khe, rừng cây trên dãy núi đá vôi của triền núi Hòa Bình. Thăm viếng chùa Hương có thể đi bằng đường bộ hoặc đường thủy.

Hội chùa: Hội chùa Hương là lễ hội tôn giáo được cả nước ngưỡng mộ và là lễ hội có không gian rộng và thời gian dài nhất. Dịp đông vui là từ 15 đến 20 tháng 2. Tương truyền ngày 19-2 là ngày sinh và ngày 18-2 là ngày hóa của bà Chúa Ba (tức Phật Bà Quan Thế Âm Bồ Tát). Nhưng thật ra từ mùng 6 tháng giêng cửa Chùa đã mở, hưởng ứng "Lễ mở cửa rừng" của địa phương, chào mời lứa khách đầu tiên, nhận mừng Xuân mới.

Lễ mở cửa rừng: Lễ khai sơn hay lễ mở cửa rừng tiến hành ở đền Trình (Ngũ Nhạc), vào sáng mồng 6 tháng giêng, một nghi lễ tiền nông nghiệp của cư dân vùng sơn cước, tạ Chúa rừng, thần Núi, cầu mùa và cầu an, được cử hành nghiêm túc, vui tươi, mở đầu cho một năm làm ăn may mắn. Chỉ sau lễ này, từ mùng 7 dân làng mới được phép vào rừng khai thác lâm thổ sản và săn bắn. Đền Trình, ngôi đền đầu tiên nằm trong hệ thống đền chùa của tuyến Hương Tích, nên lễ mở cửa rừng, từ đó cũng là bắt đầu lễ mở cửa chùa hội chùa Hương - hội leo núi, thưởng ngoạn danh lam và kỳ quan đất nước.

Cảnh hội: Hội trải dài trọn một mùa Xuân nên đã vào hội thì lúc nào cũng có người tới lễ. Bến Yến thuyền vào, bến Trò thuyền ra, khách lên, khách xuống, trên bến dười thuyền nườm nượp đông vui. Vào hội, mọi chùa, đền, hang, động đều như bừng tỉnh. Hương án, đồ thờ được lau chùi sạch sẽ, đèn nến sáng trưng, khói hương nghi ngút. Tất cả như sẵn sàng đón khách hành hương từ 10 phương tới.

Lễ Phật: Hương Sơn là đất thờ Phật. Tu sĩ trông nom chùa là Hòa Thượng hoặc Thượng tọa Đạo Phật và ngôi chùa đã tiếp nhận những tín ngưỡng cổ địa phương như tục sùng bái giới tự nhiên (thờ đá, tín ngưỡng phồn thực) tín ngưỡng tổ tiên, thờ các thần văn hóa, lịch sử, thần bản mệnh của làng, đạo Tứ Phủ. Cũng không loại trừ sự có mặt của Đạo giáo với biểu tượng phảng phất là con đường thoát tục. Chúng ta bắt gặp ở đây, chốn Phật tích Hương Sơn nhiều tôn giáo - tín ngưỡng quần tụ bên nhau như trong một gia đình sùng tín, lương thiện. Trẩy hội chùa Hương là hành động giải tỏa hòa hợp giữa thực và mơ, tiên và tục - thực là nền tảng, mơ là ước vọng - trên cái nền mùa Xuân tươi sáng mà con người Việt Nam chất phác, nhân ái thuở xưa cảm nhận hành động và trao truyền...